Beautiful Trash

Một giờ sáng

Có lẽ tôi không còn sợ thất bại như trước nữa… Một giờ sáng trong căn phòng tĩnh lặng, tôi thở phào nhẹ nhõm sau hơn bốn tiếng dán mắt vào màn hình chỉ để phá đảo Getting Over It. Giữa một đống deadline mà tôi vẫn làm xong được nó.

Tôi khá chắc các bạn cũng từng một lần thấy đoạn cắt về một streamer nào đó tuyệt vọng khi chơi B-game như Getting Over It, Jump King hay Sexy Hiking. Mấy tựa game này không có checkpoint, và chỉ một sai lầm thôi là bạn có thể bị đưa về vạch xuất phát.

Cho ai chưa biết thì Getting Over It with Bennett Foddy là một tựa game indie ra mắt năm 2017. Bạn điều khiển một người đàn ông tên Diogenes ngồi trong chiếc vạc. Trong tay anh ta chỉ có một cây búa để leo lên ngọn núi chắp vá từ đủ thứ đồ vật. Game không dùng nút bấm nào, bạn chỉ rê chuột để vung búa.

Giữa mùa deadline

Giữa tháng 4/2025 là đợt tôi chạy Marketing Journey cho CLB, một cuộc thi marketing toàn quốc quy mô cũng không nhỏ. Tôi lead mảng truyền thông của cuộc thi nên deadline khá nặng so với bình thường (thật ra là rất nặng).

Khung cảnh đầu game của Getting Over It

Đồ họa 3D, animation mượt mà, gameplay đơn giản. Vật lý thì nhận thứ Hai không ai nhận Chủ nhật. Rồi giọng nói chậm rãi cất lên (luyện listening tốt đó).

Starting over is harder than starting up

Suốt cả game Bennett Foddy là người kể chuyện. Đoạn đầu Foddy có vẻ nói khá nhiều, một phần muốn người chơi hiểu về game, một phần an ủi họ theo kiểu đùa cợt. Nhưng tôi khá ấn tượng với câu này:

Chẳng có cảm giác nào mãnh liệt hơn việc phải làm lại từ đầu. […] Bắt đầu lại luôn khó hơn là bắt đầu.

Starting over is harder than starting up.

Foddy lấy ví dụ toàn những chuyện rất đời. Xóa nhầm bài tập ngay trước hôm nộp. Quên ví ở nhà sau cả tiếng ngồi xe. Vừa giặt khô chiếc sơ mi đẹp nhất để đi đám cưới thì làm rơi đồ ăn lên. Rồi ông dặn thêm:

Đừng lo, tôi sẽ luôn lưu lại tiến trình của bạn. Kể cả những sai lầm của bạn.

Game không có checkpoint nên câu này nghe vừa an ủi vừa hơi đểu.

Cái cây chết của Sexy Hiking

Getting Over It là lời tri ân cho Sexy Hiking, một game năm 2002 của Jazzuo. Jazzuo là nhà thiết kế người Séc, hồi đó được gọi là “cha đẻ của B-game”. B-game là những game chắp vá từ đồ có sẵn, làm nhanh và làm cho vui nên thường thô ráp, khó tiếp cận.

Vừa vào Sexy Hiking là bạn đứng cạnh một cái cây chết chắn hết đường đi. Có người mất cả tiếng mới qua được, nhiều người thì không bao giờ qua nổi. Foddy bảo hầu hết chướng ngại trong game là giả, cứ đúng cách, đúng đồ hoặc đủ thời gian là qua. Còn ở đây thì:

Theo nghĩa đó, mọi chướng ngại vật pixel trong Sexy Hiking đều là thật.

Lúc làm Getting Over It cũng vậy. Foddy nghĩ ra chướng ngại nào cũng tự chơi thử, và nó thường khó một cách vô lý. Nhưng tác giả không nỡ sửa cho dễ đi.

Vì sao là “Beautiful Trash”

Đoạn này nói về trash culture, cũng là lý do cho tiêu đề bài viết. Foddy xem internet là một bãi rác kỹ thuật số khổng lồ, nơi mọi thứ chỉ mới mẻ được khoảng sáu giây. Trong bối cảnh đó người ta dễ làm ra thứ nội dung nhẹ nhàng, lướt qua là xong. Thế thì làm một thứ khó nhằn để làm gì, khi nó cũng bị vứt chung vào bãi rác?

Đến đây Foddy còn quay sang người đang ngồi xem:

Nhiều khả năng bạn đang xem cái này trên YouTube hoặc Twitch, trong khi một gã nào đó với 10 triệu lượt xem đang chơi hộ bạn, như chim non được mớm thức ăn đã nhai sẵn. Đó cũng là văn hóa đấy.

Còn với người đang tự chơi thì:

Rác thì có thể vứt đi, nhưng có lẽ nó không cần phải dễ tiếp cận. […] Quả cam là thứ quả ngọt mọng nước bị khóa trong lớp vỏ đắng. Đó không phải là cách tôi cảm nhận về một thử thách. Tôi chỉ muốn vị đắng mà thôi. Nó là cà phê, là bưởi, là cam thảo.

Địa ngục cam, thử thách dần khó hơn

Con rắn và đoạn cuối

Càng lên cao Foddy càng nói về người làm game và người chơi. Hai bên có cùng gu, thứ họ theo đuổi không phải tham vọng mà là một sứ mệnh ngoan cố để nếm mùi thất bại. Và rồi:

Bạn sẽ cảm thấy tồi tệ nếu bạn thắng, nên tôi đã đặt con rắn này vào đây cho bạn.

Bạn cảm thấy game dễ thở, cưỡi rắn thử xem

Qua được con rắn, tác giả điểm lại cả chặng đường: vách đá băng, nhà thờ, phòng khách, nhà máy, sân chơi, công trường, bờ hồ. Bạn đã học được cách leo núi.

Chẳng còn con đường nào khác ngoài đi lên, và trong khoảnh khắc này tôi sẽ im lặng, nhưng hãy để tôi nói rằng: Tôi rất vui vì bạn đã đến.

Một chặng dài và tôi tự hào về mình (ykr).

Tôi xin dành tặng trò chơi này cho bạn, người đã đi xa đến tận đây. Tôi trao nó cho bạn với tất cả tình yêu của mình.

Nhìn lại

Cuối game tác giả sẽ ít nói lại, gần như là không nói, nếu như bạn chết nhiều. Calm and reflect.

Tôi nghĩ hành trình quan trọng hơn đích đến. Đôi khi chúng ta lỡ nhìn khó khăn trong quá trình theo hướng tiêu cực, bỏ qua nó, không đón nhận nó và chỉ chờ phần thưởng khi mọi thứ kết thúc.

1. Việc tưởng không thể vẫn làm được, nếu đủ quyết tâm và đủ lì.
2. Muốn thành công thật thì phải dám chấp nhận rủi ro.
3. Thất bại thật sự duy nhất là thôi cố gắng với thứ mình quan tâm.
4. 99% con bạc thường dừng lại ngay trước khi thắng lớn

Tự truyện: Đọc thêm Mưa Cuối Buổi, một kỷ niệm khác về Hà Nội.